هيضه از حركت فاسدهء بدن است ، و بعضى به شدت اسهال با عنف و سببش فاسد شدن غذا در معده است . به اعتبار فساد غذا مواد فاسده كه در بدن حركت مىنمايد و ميل به دفع مىكند لهذا به شدت و عنف مىباشد و علامتش قى و اسهال با هم و دل برهم زدن و تشنگى . و گاه باشد كه درد معده و كرب و قلق و اضطراب نيز باشد و گاه باشد كه دست و پا سرد شود و زردى و لاغرى به هم رسد و بينى كشيده شود و شقيقه‌ها فرورود و بسا باشد كه به حد غش برسد و نبض ساقط شود . علاجش اين است كه آب گرم به حدى كه از خوردن آن دهان و گلو بسوزد ، مكرر بياشامند تا جميع مواد فاسد به قى و اسهال دفع شود و بعد از آن سه چهار مثقال خاكشير و گلاب سرد بياشامند و غذا نخورد تا خوب خاطرجمع شود كه معده پاك شده است و بعد از آن شربت انار منعنع يا شربت به يا ربّ انار ترش با گلاب بياشامند . و اگر اين‌ها نباشد ناردان را با گلاب شيره كشيده با طباشير يا بىطباشير بنوشند يا آب به يا آب سيب و آب انار ترش بنوشند با طباشير و اگر به حد غش و سردى اطراف و سقوط نبض برسد ، بايد مثروديطوس يا ترياق فاروق هريك باشد به قدر دو دانگ با گلاب بدهند و اين ضماد را استعمال نمايند : عصارهء لحية التيس ، اقاقيا ، سماق ، گلنار ، گل ارمنى ، صندل سفيد ، پوست انار ، آرد عدس ، آرد جو ، اجزاء را كوبيده با آب برگ مورد يا آب به و سيب بر روى معده ضماد نمايند . طريق ساختن شربت انار منعنع اين است : آب انار شيرين و ترش ، از هريك ، پنجاه مثقال ؛ آب نعناع تازه ، هشت مثقال ؛ با قدرى قند كه چاشنى او زياده نشود به قوام آورند .